Ein hjúskaparlög

Hvað hefur gerst?

Frá setningu laganna um staðfesta samvist nr. 87/1996 hefur íslenska þjóðkirkjan fjallað um málefni samkynhneigðra á fimm Prestastefnum, árin 1996, 1997, 2005, 2006 og 2007. Á Prestastefnunni í Digraneskirkju 1996 samþykkti stefnan ályktun um að kirkjan móti skýra stefnu til staðfestrar samvistar og að nefnd sú er skipuð hafi verið til þess skili áliti hið fyrsta. Á Kirkjuþingi 1996 var samþykkt tillaga um að athugaðir yrðu möguleikar á því að kirkjan mótaði atferli við bæn og blessun staðfestrar samvistar. Á Prestastefnu í Akureyrarkirkju 1997 var ritgerðin „Trú, kynhneigð og náungi minn“ eftir séra Ólaf Odd Jónsson lögð fram til umfjöllunar. Samþykkti Prestastefna að kalla eftir áframhaldandi guðfræðivinnu um málið og að haldið yrði áfram fræðslu um málefni samkynhneigðra á vettvangi kirkjunnar „til að eyða fordómum, ranghugmyndum og fælni og til að efla skilning á samkynhneigð í samræmi við fyrri ályktanir Prestastefnu og samþykktir Kirkjuþings og leikmannastefnu.“ Kirkjuþing 1997 samþykkti að unnið skyldi markvisst að fræðslumálum um málefni samkynhneigðra og biskup Íslands samdi blessunarritúal um staðfesta samvist árið 1998. Prestastefnan í Neskirkju 2005 beindi því til biskups “að hann feli ráðgjafarnefnd um kenningarleg málefni að bregðast við óskinni um að þjóðkirkjan komi að hjúskaparstofnun samkynhneigðra para með hliðstæðum hætti og þegar um karl og konu er að ræða.” Á Prestastefnunni í Keflavík 2006 voru drög að ályktun kenningarnefndar um staðfesta samvist og tillögur helgisiðanefndar um blessun staðfestrar samvistar, lögð fram til umræðu. Um veturinn 2006-2007 var áliti kenningarnefndar og blessunarforminu dreift til safnaða til kynningar. Prestastefna á Húsavík 2007 féllst síðan á álit kenningarnefndar í meginatriðum og samþykkti blessunarform helgisiðanefndarinnar. Kirkjuþing 2007 lýsti yfir stuðningi við að prestar staðfestu samvist ef Alþingi gæfi til þess leyfi. Lögunum um staðfesta samvist var breytt 2008 og prestum og forstöðumönnum trúfélaga sem þess óskuðu leyft að staðfesta samvist að lögum.

Í samhljóðan við samþykkt Prestastefnu 1997 hafa fræðimenn á sviði guðfræði lagt sitt að mörkum við að efla guðfræðilega umræðu um kynhneigð og hjúskap. Tvö tölublöð Kirkjuritsins hafa fjallað um kynhneigð, hjónaband og kirkju, 1998 og 2005 og vinnuhópur fékk styrk úr Kristnihátíðarsjóði til að útbúa fræðsluefni um samkynhneigð og trú. Guðfræðistofnun, Prestafélag Íslands, prófastdæmi, söfnuðir og prestar hafa staðið fyrir málþingum um efnið. Biskup Íslands skipaði starfshóp um málefni samkynhneigðra 2004. Hópurinn beitti sér fyrir opnun kynningarvefs um samkynhneigð og kirkju sem hýstur er af kirkjunni. Vefurinn “Samkynhneigð og kirkja“ var opnaður 2005 og geymir m.a. upplýsingar um guðfræðileg álitamál og fræðigreinar um hjónabandsskilning, siðfræði og biblíutúlkun. Cand.theol. ritgerð séra Guðmundar Arnar Jónssonar “Hvar erum við nú stödd: umræðan um hjónaband samkynhneigðra í kristnu samhengi við upphaf nýrrar aldar” var rituð 2005, dr. Kristinn Ólason og dr. Clarence Glad fluttu allnokkur erindi um Biblíuna og samkynhneigð á málþingum 2006, séra Bjarni Karlsson skrifaði meistaraprófsritgerðina “Gæði náinna tengsla: leit að viðunandi lágmarksgildum fyrir kristna kynlífssiðfræði“ árið 2007 og dr. Sólveig Anna Bóasdóttir dósent við guðfræðideild Háskóla Íslands gaf út bókina “Ást, kynlíf og hjónaband” árið 2008.

Við höfum rætt við alþingismenn úr öllum flokkum um frumvarpið og fundað með forsvarsmönnum Samtakanna 78 og Samtökum foreldra og aðstandenda samkynhneigðra (FAS). Ríkisstjórn Íslands einsetti sér í stjórnmálasáttmála 10. maí 2009 að vinna að setningu einna hjúskaparlaga á kjörtímabilinu. Málið nýtur stuðnings þingmanna úr öllum flokkum og flokkar í stjórnarandstöðu hafa líka lýst stuðningi við málið í flokkssamþykktum. Það er því traustur þingmeirihluti fyrir einum hjúskaparlögum á Alþingi. Með frumvarpi dómsmálaráðherra um breytingar á hjúskaparlögum og fleiri lögum og um brottfall laga um staðfesta samvist (ein hjúskaparlög) sem lagt hefur verið fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi vill þingið leggja áherslu á jafnan rétt einstaklinga til að ganga í hjónaband óháð kyni eða kynhneigð og vísar til sambærilegrar einföldunar á hjúskaparlögum í Hollandi, Belgíu, Spáni, Kanada, Noregi og í Svíþjóð. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að lögin taki gildi 27. júní næstkomandi og eftir það gefist trúfélögum kostur á að vígslumenn þeirra taki að sér að vígja samkynhneigð pör í hjónaband. Gert er ráð í frumvarpinu fyrir að ákvæðið um kirkjulega vígslumenn verði valkvætt eins og í núverandi lögum um staðfesta samvist.

Samkvæmt 20. grein laganna um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar nr. 78/1997 þurfa „samþykktir um kenningarleg málefni, guðsþjónustuhald, helgisiði, skírn, fermingu og altarissakramenti … að sæta umfjöllun prestastefnu áður en þær hljóta endanlega afgreiðslu á kirkjuþingi.“ Sænska kirkjan hefur þegar samþykkt að gefa samkynhneigð pör saman í hjónaband. Við teljum mikilvægt að þjóðkirkjan fylgi því fordæmi, hafi áfram vígsluvald og stuðli þannig að áframhaldandi samfylgd kirkju og þjóðar í hjúskaparmálum. Við teljum að á grundvelli þeirrar vönduðu guðfræðiumræðu sem farið hefur fram í þjóðkirkjunni um kirkju, kynhneigð og hjónaband á undanförnum fjórtán árum sé ekkert því til fyrirstöðu að vígslumönnum verði heimilað að gefa samkynhneigð pör í hjónaband og að þjóðkirkjan feti þannig í fótspor systurkirkna sinna.